Open your arms to change, but don't let go of your values

Posts tagged “Huun huur tu gırtlak müziği

THE ORPHAN’S LAMENT, HUUN HUUR TU

Advertisements

Huun Huur Tu – Ödügen Taiga

ÖTÜKEN TAYGASI
Ötüken Taygası, yurtlarım ben
Islak çimen koklarım ben
Çalımlı tayga, yurtlarım ben.
Ardıç, çimen koklarım ben.

Karacanın altına bağlayıp eğeri
Elini ayağına derleyip gel
Geyik altına bağlayıp eğeri
Eğerini ayağına derleyip gel

ÖDÜGEN TAiGA
The Ödügen Tayga is my home
I smell the sedge and grass
The rocky tayga is my home
I smell the junipers and grass

Come, riding your reindeer stag
The feet of the roe doe tied to the saddle
Come, riding your reindeer hind
The feet of the maral doe tied to the saddle


KÜLTÜREL MiRAS OLARAK TUVA MÜZİĞİ

Tuvalar Güney Sibirya’da, Köktürk metinlerinde “Kögmen Yış” olarak geçen, bugünkü Sayan dağları ile güneydeki Tannu Uula dağları arasındaki geniş vadide yaşayan, Moğollar, Hakaslar, Altaylarla komşu olan Türk topluluğudur. Ülkeleri, Yakutistan kadar olmasa da kışları oldukça soğuktur.Tuvalıların yeryüzündeki sayıları üç yüz bin civarındadır. Ülkelerinin genişliği 170.500 km2 dir. Ülkelerinde çoğunlukla hayvancılık yaparak geçimlerini sağlarlar.
Her toplumun kendine ait değerleri olduğu gibi Tuvalıların da başka toplumların dikkatini çeken, kendilerine has özellikleri vardır. Tuvalılar tarihin bilinen zamanlarından beri bugünkü bulundukları bölgede yaşamaktadırlar. Dolayısıyla tarihin çeşitli dönemlerinde başka yurtlara göçen Türk topluluklarının yaşadıkları kültürel değişmeleri onlar kadar yoğun yaşamamışlardır. 20. Yüzyıla kadar idaresinde bulundukları Moğollar aracılığıyla Tibet Budizmini kabul etmişlerdir. 20. Yüzyılda uzun zaman idaresinde kaldıkları Rusya’dan teknoloji ve kültürel alanda yoğun bir şekilde etkilenmişlerdir.
Bunlara rağmen Türk toplulukları içerisinde eski kültürel değerlerini en iyi koruyanlardan biri Tuvalardır dersek yanılmış olmayız.Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla bazı Türk toplulukları bağımsızlıklarını kazanırken, Rusya Federasyonu içerisinde kalanlar ise nispeten özlerine dönme çabalarını yoğunlaştırır. Tuva’da da Budizmin ve Kamlık inancının değerlerine yeniden dönüş başlar. Millî kültürün öne çıkarılan değerleri sadece din değildir elbette. Dil, edebiyat, sanat alanında da canlanmalar görülür. Bu canlanma görülen alanların başında Tuvalı müzisyenlerin kendine has yorumlarıyla batının, özellikle Amerika’nın müzik yorumcu ve araştırıcılarının dikkatini çekmeleri, Tuva’yı dünyaya tanıtan en önemli araçlardan biri olur.

Tuva Bayrağı

Tuva Bayrağı

 

 

TUVA MÜZİĞİ

Tuva insanının en önemli özelliği yaşadığı tabiatla bütünleşmesidir. Zor Sibirya şartlarında insanoğlunun varlığını sürdürebilmesi tabiatla uyum içinde olmasıyla mümkündür. Tabiatla uyum içerisinde olmak onun şartlarına uyum göstermekle olabilir. Bu uyumu gösterebilmek için tabiat, çevredeki bitkiler, hayvanlar, onların hangi durumlarda nasıl tepki gösterdikleri iyi bilinmelidir.
Binlerce yıldır bir parçası olduğu coğrafyayla bütünleşen Tuvalıların kültürlerinin her alanında bunun izleri görülür. Dağların, suların, ormanların sahipleri (iyeleri) vardır. Dağdaki, ormandaki her canlı bir değer taşır. Toplum bu değeri anlayıp yorumladıkça yukarıda bahsettiğimiz yaşama kolaylığı sağlanmış olur.Tuvalılar, hemen her toplulukta olduğu gibi, sevinçlerini, sevgilerini, hüzünlerini ırlar yoluyla dile getirirler. Ir Tuvalıların genel halk kültürü içerindeki Türküleridir denilebilir. Irların bir çeşidi olan kojamıktar Tuva toplumundaki insanların Türkü yoluyla birbirleriyle atıştıkları türün adıdır. Kojamık kızlı oğlanlı grupların birbirleriyle atışmaları için kullanıldığı gibi, herhangi iki farklı yerleşim yerinden insanların birbirlerini yermek veya övmek için de kullandıkları bir türdür. Irlar genel halk tarafından gündelik hayatta, her yerde ve her zaman söylenegelen müziklerdir. Bu türün klasik olanları olduğu gibi, gençler arasında her an popüler olup kısa sürede unutulan pop tarzı da yaygındır.Fakat bizim burada bahsedeceğimiz Höömey genel adıyla bilinen, Sibirya toplulukları ve Moğolistan’da da yaygın olarak kullanılan gırtlak ezgileridir. Bu tarz batılılar tarafından Throat Singing veya Overtone Singing olarak adlandırılır. Höömey müziği bir enstrüman eşliğinde söylenebildiği gibi enstrüman olmadan da söylenebilir. Pek çok çeşidi bulunan höömeyin temel özelliği daha çok gırtlaktan aynı anda birden farklı sesin bir ritim esasında çıkarılabilmesidir.Gırtlak şarkıcısı, öyle bir ses yaratır ki, bu herhangi bir sıradan konuşurun veya şarkıcının sesine benzemeyen, aynı anda iki farklı sesin harmonisini oluşturan bir şelale uyumundadır (Edgerton, 1999:80). Tuvaca höömey kelimesi Moğol kökenli khoomey’den gelir ve anlamı “gırtlak”tır. Tuvalıların inancına göre ilk müzikler tabiatta suyun sesinden, rüzgârın hışırtısından, tabiattaki canlıların seslerinden doğmuştur. Tabiattaki her varlığın bir iyesi vardır ve bu iyelerin ruhları kendilerince tınılar, sesler çıkarırlar. İşte bütün bunlar müziğin çıkış noktalarıdır. Tuva’da günümüzde de yaygın olarak yaşayan kamlık (şaman) inancına göre göklerde ve yerde var olan her nesnenin ruhu vardır. Kam bu ruhlarla irtibata geçme yeteneği olan kimsedir. Dolayısıyla kam her canlının, her nesnenin çıkardığı sesi taklit eder. Çoğu tabiatın içinde çobanlık yapan Tuva insanı da içinde bulunduğu, sesini işittiği tabiat içindeki canlı ve nesnelerin bu seslerini taklit etme yeteneği geliştirir. İşte bahsettiğimiz höömey müziğinin kökleri Tuva insanının çevresiyle kurduğu bu ilişkiyle bağlantılıdır.

Kongar-ool Ondar

Kongar-ool Ondar

Tuva müziğiyle ilgili araştırmaların tarihi 19. Asra uzanır. 1944 yılında Tuva Dil, Tarih ve Kültür Araştırmaları Merkezinin kurulmasıyla bu araştırmalar yoğunlaşır. Fakat Tuva müziğinin batılılar tarafından keşfi Sovyetler Birliğinin çökmesinden sonra olmuştur. Özellikle Amerikan caz müzik sanatçısı Paul Pena 1984 yılında başlayan Tuva gırtlak müziğine olan ilgisiyle 1993 yılında San Fransisko’da Tuva sanatçısı Kongar-ool Ondar’la konser verir. Kongar-ool’un davetiyle 1995 yılında Tuva’ya gelerek II. Uluslararası Höömey festivalinde Kargıraa söyler. Söylediği şarkı izleyiciler tarafından birinci seçilir. Pena’nın bu yolculuğuyla ilgili çekilen “Genghis Blues” belgesel dalında Nobele aday gösterilir.

 

 

Tuva Cumhuriyeti Hükümeti 31 Ocak 1993 tarihinde, “Uluslararası Höömey Merkezi” kurdu. Bu merkezin amacı höömeyin teorik ve pratik sorunlarını geniş bir yelpazede çalışmalar yaparak araştırmaktır. Merkez aynı zamanda etnografya, tarih, Şamanizm konularıyla ilgili araştırma yapacaktır. Uluslararası Höömey Merkezinin amaçları arasında; Höömeyin korunması ve geleneksel kültürün geliştirilmesi; höömey konulu bilimsel araştırma organizasyonu yapma; bir kayıtlar arşivi oluşturma; uluslararası müzik yarışmalarında katılım, höömey için dünya halkları arasında konferanslar ve festivaller organizasyonları yapma. Uluslarası Höömey Merkezi 6. Uluslararası toplantısını 2013’ün temmuz ayında gerçekleştirdi.Höömeyin pek çok türü vardır. Kargıraa, sıgıt, borbannadır, ezengileer en yaygın türlerdir. Kargıraa: Taklidi bir kelimedir ve boğazdan hırıltılı ses çıkarmak anlamına gelir. Dağ ve bozkır kargıraaları olmak üzere iki temel türü vardır. Boğazdan şarkı söyleme geleneğinin en yaygın türüdür.Gırtlakta ses perdeleri rahat kullanılır. Dağ kargıraası perdesinde stilleri düşüktür ve çoğu zaman burun etkileri içerir, bu bazen homurdanma sesi gibi gelir. Bozkır kargıraasında genellikle boğaz daha gergindir ve daha yüksek bir eğimde söylenir.

Sıgıt: Kelime anlamı “ıslık” demektir. Güçlü, delici, fülütünküne benzer bir ses çıkar.
Borbaŋnadır: hareket ettirmek, oynatmak, yuvarlamak, koşturmak. Kuşların cıvıldaşması, derenin şırıldaması gibi. Sesler alçalıp yükselerek bir harmoni oluşturur.
Ezeŋgileer: Üzengiye bindirmek. Atın yürüyüş şekillerinin yükselip alçalarak taklit edildiği höömey türüdür.

1.Dumçuktaar – doğaçlama; Seslerin burundan doğaçlama olarak çıkarılmasıyla yapılır.
2.Uyangılaar – şefkatli ağlamaklı şarkı ruhu sürüm; yumuşak tonda, alçalan sesle elde edilir.
3.Damıraktaar – derenin taklit; su akışının taklidi yapılır.
4.Sirleŋnedir – sarsıcı; titreme seslerinin çıkarılması.
5. Hörekteer: sesi göğüsten çıkarmak.

Tabiattaki seslerin yansıtılması tarzında başka türleri de bulunan höömey tarzı ve çeşitleri her geçen gün artmaktadır. Normalde kadınların bu tarzda müzik icrası toplum tarafından yadırganırken, son zamanlarda geçler arasında bu tarz müziği yapanlar vardır. Bugün Tuva’da yaklaşık bin beş yüz kadar höömey sanatçısı bulumaktadır, bunlardan otuz kadarı kadındır. Höömey iki, üç, dört telli müzik aletleri ve vurmalı enstrümanlar eşliğinde icra edilir.

Prof. Dr. Ekrem ARIKOĞLU

Huun Huur Tu Kaliforniya Konseri


TUVAN MUSIC

Tuvans living in southern Siberia, the Russian Federation, is a community of Turkish origin. Unlike other Turkish communities have the Buddhist faith. Shamanism in Tuva live lives as well. However, with the recognition of the world ‘s most important cultural elements Tuvans their own types of music.
There are two types of Tuvan music: first “ırlar”, folk songs known to all Turkish communities. “Kojamık” referred to the so-called type, the more improvised and sung by bickering, beat faster when compared to a form of folk song. However, with the recognition of Tuva and the second kind of wake-up music, music from around the world wonder, he could say to those skilled melodies throat.
The tradition of throat singing Tuvans, Khakas neighbors, Altays, Yakutsk, the Mongols, and even in different parts of the world are also available. But the reality of a world-recognized performers, the best song of throat is the most common way in Tuva Tuva throat is said to songs. Höömey generally known as the four main types of songs Tuva throat. These species kargıraa, borbannadyr, sygyt, and is referred to as ezengileer. This slow and fast rhythm of the song names on whether throat, varies according to instruments used in rhythm.
Tuvans these types of music in the West, especially the United States catches your interest, this style is a mixture of jazz music are newer reviews. Master of this genre of music because of Tuva culture commentators carriage making in various parts of the world, using music as an element of a culture that promotes country and its people in various
countries around the world.

Prof. Dr. Ekrem ARIKOĞLU

“The Tuvans will ride into your brain and leave hoofprints up and down your spine.”

The San Francisco Bay Guardian

Huun Huur Tu


Huun-Huur-Tu – Kongurei (Bu şarkı 15-16.yy larda Ötüken dağının eteklerinde varolan ama zamanla kaybolan Koŋgurej şehrini anlatır.)

15-16.yy larda Ötüken dağının eteklerinde varolan ama zamanla kaybolan Koŋgurej şehrini anlatır.

Konguray

Altmışa yeten yılkımın

Alası nerede Konguray

Altı koşumlu ulusumun,

Ağılı nerede Konguray

Yetmişe yeten yılkımın

Yelesi nerede, Konguray?

Yedi koşumlu ulusumun

Yeri nerede Konguray?

Seksene yeten yılkımın

Sekseni nerede Konguray?

Sekiz koşumlu ulusumun

Sekizi nerede, Konguray?

Doksana yeten yılkımın

Dokuzu nerede Konguray?

Dokuz koşumlu ulusumun

Dokuzu nerede Konguray?

Koŋgurej
Aldan chetken chylgymnyŋ
Alazy kajdal, Koŋgurej
Aldy kozhuun chonumnuŋ
Aaly kajdal, Koŋgurej

Cheden chetken chylgymnyŋ
Chelezi kajdal, Koŋgurej
Chedi kozhuun chonumnuŋ
Cheri kajdal, Koŋgurej

Sezen chetken chylgymnyŋ
Sezi kajdal, Koŋgurej
Ses-le kozhuun chonumnuŋ
Sezi kajdal, Koŋgurej

Tozan chetken chylgymnyŋ
Tozu kajdal, Koŋgurej
Tos-la kozhuun chonumnuŋ
Tozu kajdal, Koŋgurej

http://www.tyvawiki.org/wiki/Ko%C5%8Bgurej

Huun Huur Tu konseri ve şarkı hikayelerini  ” medya.erciyes.edu.tr” den seyredebilirsiniz.