Open your arms to change, but don't let go of your values

TUVALARIN ESKİ GELENEKLERİ / ÇOCUKLAR

Üç Yaşından On Üç Yaşına Kadar Erkek ve Kız Çocuklarımn
Yapmaması Gereken Şeyler:

Annenin çoluk çocuğunu besleyip büyüttüğü, yetiştirdiği yer çadır imiş. Bebekler
konuşmaya başladığında, çocuklar eşyaların farkına vardığında anneleri
onlan; okşayıp, sevip, besleyip giydirdiği çağda, her şeyden önce neleri yapmaması
gerektiğini onlara anlatırınış. Bu anlatmada doğruluk, sorumluluk ve öğretme
amacı bulunur. Bu öğretilenlerin neler olduğunu örneklerle görelim:
Küçük çocuklar yastık yüzüne değmemelidir. Yastığın içerisinde doğanlann
göbeklerinin saklı olduğu deriden çıkın var.
Küçük çocuklar sandıklann süslemesini bozmamalıdır. Sandığın dışı süslemeli,
güzelolur. İnsanın yüzü de öyle. Çocuklar kap kacaklan kırmamalıdır.
Ateş parçası alarak onunla oynanmaz. Çünkü ateş Tuva insanının Tannsıdır. Besi
hayvanlannın kesildiği yere çocuklar gidemez ve dökülen kanı göremez. Ölünün
bulunduğu yere küçükler gitmezler. Sonsuz uykusuna yatan kişinin yanında
gürültü edilmemelidir. Küçükler başkalanna ait bir şeyi çalamazlar. Çalarlarsa
azap çekerek ölürler. Çocuklar yalan söylememelidir. Yalan söylerlerse büyüdüklerinde
sesleri kısılır. Yalancı kişi kara iftira yayar. Hırsız ve yalancının yolu
birdir, cehenneme gider. Küçükler sigara içemezler. Çocukluğunda sigara içenin
yedi ciğeri çürür. Çocuklar içki içemezler, içerlerse büyüdüklerinde aptal
olurlar. Küçüklüğünde içki içenler yaşlılıkta girecek ev bulamazlar. Çadıra yaşça
büyük olanlar geldiğinde çocuklar saygı ifadesi olarak ayağa kalkmalıdır. Büyüklerini
gördüğünde oturmaya devam eden çocuklar akılsız olurlar. Büyükler
kendi aralannda bir şey konuşuyorsa, küçükler onlann konuşmasını dinlemezler
ve çadınn dışına çıkarlar. Küçüklerin yiyebileceği yiyecekler var, yemeyeceği
yiyecekler var. Bunun gibi dinleyebileceği konuşmalar var, dinlemeyecekleri konuşmalar var. Büyüklerin konuşmasını küçükler bölmezler. Büyüklerinin sözünü
kesen küçüklerin büyüdüklerinde kulakları sağır olur. Küçük çocuklar Şamanın
çadırına gitmezler. Şaman çadırına giderlerse karınları şişer, çünkü; Şamanın
putları kıskançtır ve çabuk öfkelenir. Küçükler büyüklerin önünden geçmez.
Geçerlerse kendileri ihtiyarladığında kimse saygı göstermez. Çocuklar büyükleri
n adını doğrudan söylemezler. Büyüklerin adını söylerlerse boğazları şişer.
Küçükler çadır yanında oynarken, bir yabancı gelse, evin köpeği boynundan
tutularak gelen misafir ağırlanır. Yabancı gelirken saldırmasın diye köpeği boynundan
tutan çocuklar bütün hayatı boyunca eş dost sahibi olur. Büyükler kitçüklere
bir şey uzattığında iki elle birlikte alınır. Tek el uzatılarak alınırsa bütün
hayat boyunca yalnız başına yaşanır. Gebe annenin önünden kitçitkler geçmemelidir.
Geçerlerse kızın ditğünü geç olur. Kitçükler çadırdan uzak bir yerde oynayacaksa
gideceği yeri büyüklerine söylemelidir. Anne ve babasından kaçarak
uzak yerlerde oynayan çocukları, bütün vücudu kara tüylerle kaplı bir kişi alarak
bir kuyunun içine götürür. Küçük çocuğa fincanla içecek sunulduğunda iki
eliyle almalıdır. Bir eliyle alırsa karnı hiçbir zaman doymaz. Küçitkler tabakların
dibini sıyırmaz, sıyırırlarsa aç kalırlar. Küçükler suyun içine hiçbir şey atmamalıdır.
Atarlarsa sidikleri koyulaşır. Küçükler çiçek koparamazlar, koparırlarsa
kulakları kopar. Oğlan çocukları ağabeylerinin sözünü dinlemelidir. Ağabeylerinin
sözünü dinlemezlerse yaramaz insan olurlar. Kız çocukları ablalarına karşılık
vermezler. Ablalarına karşılık veren kız çocukları oynayacak arkadaş bulamazlar.
Eve misafir geldiğinde kitçitkler yaramazlık yapmamalıdır, yaparlarsa
bu geleneklere aykırı olur.

Üç Yaşından On Yedi Yaşına Kadar Kız Çocuklarımn Öğrenmesi
Gereken Şeyler:
Kız çocuğu üç yıl yaşayıp saçları kesildiğinde teyzesinin hediye olarak verdiği
keçinin rengini bilmelidir. Yedi yaşına gelen kız, çadırın içini süpürgeyle temizlemesini
öğrenir. Dokuz yaşına gelince keçi, koyun, inek sağması öğretilir.
Oğlak, kuzu, buzağıyı bir araya getirebilmelidir. On üç yaşına gelen kıza annesi
oyuncak elbisesi diktirir. On üç yaşındaki kız yitn eğirir. On beş yaşında çayı kaynatmasını bilir. On beş yaşındaki kız peynir yapmasını bilir. On altı yaşındaki
kız kesilen besi hayvanlarının içini temizlemeyi öğrenir. On yedi yaşındaki
kız koyun kırkar, on yedi yaşındaki kız yün kabartır, on yedi yaşındaki kız yemeği
bilmelidir. On yedi yaşındaki kız kuzu derisini sepileyip, elbise yapmak
için kendisi biçer, diker, dışını ipek ile süsler. Bu işleri yapabilen kızın annesi
çocuğunun kocaya gittiğinde zorluk çekmeyeceğini bilir. Eski Tuvalar gelin seçip
alırken işçimenliğine, becerikliliğine ve kişilikliliğine önem verirlermiş. Kızın
annesi kocasının ve kendisinin üç göbekten yakın akrabalarını kızına anlatır.
Bunun birinci sebebi ise üç göbekten akrabalar birbirleriyle evlenemezlermiş.

 

 

Üç Yaşından On Yedi Yaşına Kadar Erkek Çocuklarının Öğrenmesi
Gereken Şeyler:
Üç yaşındaki erkek çocuğu dayısının hediye olarak verdiği tayın rengini bilmelidir.
Beş yaşındaki erkek çocuğa babası karaca küpelerinden yapılan kayışı
verir. Çocuk bu kayışla kaçan buzağıyı yakalamasını öğretir. Yedi yaşındaki erkek
çocuk babasının arkadaşı olur. Babası yedi yaşındaki oğlunu boğa başı değer
yere çıkarır. Dokuz yaşındaki erkek çocuk dana üzcrine biner. Dana üzerine
binerek koyun çobanlığı yapar. On üç yaşındaki erkek çocuk başkalarının koyununu
gü derek karnını doyurur ve ailesine yardımda bulunur. On üç yaşındaki oğlan
yarış atına bindirilir. On beş yaşına gelen erkek çocuk yolunan arpayı sapından
ayırarak temizler. Temizlenmiş arpayı değirmende öğütlir. Annesine çay yapacak
odunu kırabilir. Babası on beş yaşındaki oğluna ot, ekin biçecek tırpan ve
orağı alıp verir. Bunun dışında yularlı, dizginli eyeri oğlunaa verir. Oğlan eyerli
ata binerek sürer. On beş yaşındaki erkek çocuk ekini sular, yabancı otlarını
ayıklar. On altı yaşındaki erkek çocuk besi hayvanını kendisi keser, derisini yüzerek
etini temizler. On altı yaşındaki genç babasının izniyle yakınlarda yaşayan
komşulara atıyla yolculuk eder. On yedi yaşındaki erkek çocuk atın kutsal yelesini
kesebilir. On yedi yaşındaki erkek çocuk öküz derisinden yapılan urganı
örer, yuları bağlar. On yedi yaşındaki oğlan dağ aşar, tepe geçer. Kendi kendine
yolculuk yapar. Balık, av avlayıp komşularının et ihtiyacını giderir. On yedi yaşındaki
genç yarış olan yerlere gider. Bayramlarda güreşir, milli oyunları oynar,
erliğini gösterir. Babası oğluna üç göbekten akrabalarını anlatır.

 

 

On Üç Yaşından On Yedi Yaşına Kadar Kız Çocuklarının Düşünınesi
Gereken Şeyler:
Kızların ağzı sağlam olmalı. Halkın arasında gevezelik ederse, leş görmüş
kuzgundan kötü görünür. Kızlar canlı hayvanın canına kıymaz. Kız çocuğu yaratılışından
Tanrıya yakındır. Kızlar eteğini açmamalıdır. Uzun etekli elbise giy- .
melidir. Kız çocuğu yabancı evde yatmamalıdır. Yabancının evinde yatan kızlar
ahmak buzağıya benzer. Kızlar yerden ip, kendir almamalıdır. Alırlarsa do ğurmaları
güç olur. Kızlar mahir olmalıdır, tembel kızların yanına sevecekleri gençler
yaklaşmaz. Kızların gözleri yumuşak bakışlı olmalıdır. Soğuk bakışlı kızlar
yılanın bakışını hatırlatır. Kızlar insanların yedikleri yemeklerin hepsini yapabilmdi.
Yemek yapmasını bilmeyen kızların kocaları evden kaçar. Kızlar yaş çubuk
kırmaz, çiçek yolmaz. Bunları yaparsa çocuklarına merhametsiz olur. Güler
yüzlü kızların yanına sevgililer yığılır, kaba kızların yanına it dahi yaklaşmaz.

 

 

On Üç Yaşından On Yedi Yaşına Kadar Erkek Çocuklarının
Düşünmesi Gereken Şeyler:
Oğlan çocuğunun yiğidi iyidir. Yazın sıcağına, kışın soğuğuna alışık erkek
çocuğu pehlivan olur. Kurt öldüren erkek çocuk avcı olur. Er kişi seyahat etmelidir.
Yola koyulan genç atının yönünü geri çevirmemeHdir. İyi at sahibini zenginleştirir,
yiğit genç halkını ünlendirir. Oğlan yılkı gü der. Oğlan ıssız yerde konaklamaktan
korkarsa, er adını kaybeder. Genç, çadırı kurmasını, sökmesini bilmclidir.
Çadırı kurup sökemeyen genç alaya alınır. Erkek çocuk becerikli olmalı,
eli ağır erkek çocuğu karnını dahi doyuramaz. Oğlanın kolu güçlü olmalı. Bir
çuval zahireyi atının eyerine koyabilmeli. Oğlan çocuğu yola gitmeli. İyi at yolda,
yiğit er at üstünde ölür. Erkek adam merhametli olmalı. Yumruğunu tutan
oğlan, ağzını açan aç kurda benzer. Şarkı söyleyen gencin yanına kızlar yığılır.
Oğlan kişi neşeli olursa, sağlık, sıhhati yerinde olur.

Prof. Dr. Ekrem ARIKOĞLU

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s